Կյանքի կեսի ճգնաժամը

Ըստ Կ. Յունգի, 35-40 տարեկան մարդկանց հոգեկան աշխարհում տեղի են ունենում էական փոփոխություններ: Տղամարդկանց շրջանում հաճախանում են դեպրեսիաները` ընկճվածության դեպքերը, կանանց` նյարդային խանգարումները:

Աստիճանաբար փոխվում է բնավորությունը, թուլանում են նախկին հակումներն ու հետաքրքրությունները, ի հայտ են գալիս հատկություններ, որոնք անցյալում չեն եղել, իսկ դրանց տեղը նորերն են գրավում. տեղի է ունենում դրանց վերաարժեվորում: Մասնագիտությունների փոփոխությունը, ամուսնալուծությունները, կրոնի որևէ ուղղության դավանելը, հակադրությունների մեջ մտնելն այս ճգնաժամին բնորոշ ախտանշաններն են:

Մի խումբ ամերիկացի գիտնականներ այսպես են բնութագրում ճգնաժամը.«Պայթյուն» կյանքի կեսին: Ձեռք բերված հաջողություններն անբավարար են թվում, տպավորություն է ստեղծվում, թե կյանքն իզուր է անցնում»: Տղամարդը բացահայտում է չարն իր ներսում` իրեն և ուրիշներին կործանելու, վիրավորելու, վնասելու ուժը: Նա իրեն մեկ որպես զոհ է ընկալում, մեկ որպես սրիկա:

Այս ճգնաժամի ընթացքում հրատապ են հետևյալ հիմնախնդիրները.

• վաղ հասունության շրջանի վերաիմաստավորում,

• միջին հասունության շրջանի ծրագրում,

• պայքար չորս հակամետ զգացողությունների` երիտասարդության-ծերության, ստեղծման-ոչնչացման, առնականության-կանացիության, հարաբերությունների ստեղծման-մեկուսացման միջև: Այս հակամետ զգացողություններից առաջինն ի հայտ է գալիս ուժերի անկման, ծերության առաջին նշանների հետ միասին. մարդու մեջ ծնվում է «երիտասա՞րդ եմ, թե ծեր» երկվությունը: Երկրորդն ի հայտ է գալիս սեփական ես-ի մեջ կառուցողական և ավերիչ ուժերի զգացողության արդիականությամբ: Երիտասարդ հասակում արականի և իգականի հոգեբանությունները ծայրահեղորեն հակադրվում են իրար, իսկ ճգնաժամի ընթացքում այդ հակադրությունը կեղծ է թվում: Վերջին հակասությունն ի հայտ է գալիս շփումների, մտերմիկ հարաբերությունների ստեղծման և մեկուսանալու, սեփական կյանքն իմաստավորելու ձգտումների միջև: Այս անցմանը բնորոշ են նաև մի շարք այլ հատկություններ. սեփական անցած ուղու վերագնահատում, ապագայի ավելի իրատեսական ծրագրերի մշակում, ընտանեկան հարաբերությունների վերաիմաստավորում (շատերն այս տարիքում կամ ամուսնալուծվում են, կամ վերակառուցում ընտանեկան հարաբերությունները):

Ճգնաժամի ընթացքում սթրեսների նկատմամբ դիմադրությունն ընկնում է, սակայն բարձրանում է ստեղծագործական ներուժը և զգացողությունը հիմնախնդիրների նկատմամբ: Սա ճակատագրական ճգնաժամ է` լի վտանգներով ու մեծ հնարավորություններով: Մարդն անկեղծանում է ինքն իր հետ, վերագնահատում նախկին արժեքները, ծրագրում կյանքի երկրորդ կեսը: Տղամարդը ձգտում է վերջնականապես կայանալ, իսկ կինն այս տարիքն իր վերջին հնարավորությունների շրջանն է համարում: Մարդիկ այս ճգնաժամի ընթացքում խիստ տագնապ են ապրում իրենց առողջության, երիտասարդության կորստի, դատարկ անցնող ժամանակի, իրենց ես-ի բարոյականության կապակցությամբ, չափից դուրս զգացմունքային են դառնում: Եթե կանանց մոտ այս շրջանը բնութագրվում է վերարտադրողական ֆունկցիայի անկմամբ, ապա տղամարդկանց մոտ սեռական պահանջմունքի ակտիվացում է նկատվում: Հոգեբանական տեսանկյունից «...այս շրջանը բնութագրվում է կասկածներով, կողմնորոշիչների բացակայությամբ, պատրանքային որոշումներ կայացնելու հակումով, կարող են ի հայտ գալ երջանկության զգացողության կարճ ակնթարթներ: Հոգևոր առումով այս տարիները պայքար են դատարկության դեմ...»: Նկարիչների և դերասանների ստեղծագործական կյանքում` 35-ի շրջանում, ողբերգական փոփոխություններ են տեղի ունենում: Նրանցից ոմանք, ինչպես, օրինակ, Գոգենը, իրենց ստեղծագործական ուղին սկսել են այս շրջանում: Ուրիշներն, ընդհակառակը, 35-ին մոտ սպառում են իրենց ստեղծագործական ունակությունները կամ ուղղությունը: Վիճակագրական տվյալների համաձայն, նրանցից շատերը մահացել են 35-39 տարեկան հասակում, ինչն անբնական է: Իսկ նրանք, ովքեր անցնում են ճակատագրական այս տասնամյակի շեմը, նկատելիորեն փոխում են իրենց ստեղծագործության ոճը:

Ճգնաժամի ընթացքում վերակառուցվում են անձի հիմնային բնութագրերը, վարքը, նույնականության զգացողությունը, ինչն էլ իր հերթին հանգեցնում է հոգեբանական բացասական սթրեսի: Այսօր ճգնաժամը տեղի է ունենում 38-50 տարիքային շրջանում. ճգնաժամ է ապրում բնակչության գրեթե 26%-ը: Ըստ մեր հետազոտությունների արդյունքների, այս անցումային շրջանում ամփոփվում է կյանքի առաջին կեսը, փոխվում զարգացման ծրագիրը. նոր ծրագրի իմաստն ինքնաիրացումն է, որի հիմքում, ըստ երևույթին, ընկած է մահվան բնազդը: 

Կյանքի կեսի ճգնաժամի ախտանշաններն են դեպրեսիան, ագրեսիվությունը, անցած ուղու վերանայումը, վերագնահատումը, կյանքն իզուր ապրելու, երիտասարդությունը կորցնելու, սպառված լինելու, ժամանակի սղության, միայնության, «վերջին հնարավորության», չգնահատված լինելու զգացողությունները, նոր հետաքրքրությունների, նպատակների, բնավորության գծերի ձևավորումը, ինքնավստահության կտրուկ աճը, տագնապներն առողջության համար, ապակառուցողական վարքի դրսևորումները, ինքնամոռաց նվիրումն աշխատանքին, սեփական ես-ի ներսում ահռելի ուժի զգացողությունն ու տագնապը, որ այդ ուժը կարող է ոչ միայն ստեղծագործ, այլև ավերիչ բնույթ ստանալ: 

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ